سیستم اگزوز؛ چرا صدای خودرو تغییر می‌کند؟

سیستم اگزوز خودرو، فراتر از لوله‌ای برای خروج گازها است و یک سامانه بسیار مهم برای ماشین به‌حساب می‌آید. عملکرد صحیح اگزوز نه‌تنها مانع تجمع فشار در سیلندر و افت کارایی موتور می‌شود، بلکه با کنترل دما و کاهش آلاینده‌ها و صدا، مستقیماً بر ایمنی و طول عمر قطعات خودرو تأثیر می‌گذارد. بنابراین باید درباره این سیستم، اجزاء و عیب‌یابی آن اطلاعات کافی داشته باشید.

در این مطلب از بلاگ اتوراسا، می‌خواهیم اگزوز خودرو را به‌طور کامل بررسی کنیم و همه نکاتی را که درباره این سیستم باید بدانید، در اختیارتان قرار دهیم. برای افزایش دانش فنی خود در حوزه خودرو، حتما در ادامه با این راهنمای کوچک همراه ما باشید.

سیستم اگزوز چیست؟

اگزوز یا سیستم تخلیه دود، مجموعه‌ای از قطعات است که گازهای حاصل از احتراق موتور را از سیلندرها به بیرون هدایت می‌کند. این مجموعه شامل قطعات مختلفی است که هر یک از این اجزا وظیفه مشخصی در جریان‌دهی گاز، پردازش شیمیایی آلاینده‌ها و کاهش صدا دارند. عملکرد هماهنگ این قطعات تضمین‌کننده کارایی موتور، کاهش آلایندگی و ایمنی حرارتی خودرو است. انواع اگزوز ماشین ویژگی‌های مخصوص به خود را دارند.

مهم‌ترین کاربرد این سیستم، هدایت گازهای داغ و پرفشار خروجی از محفظه احتراق به بیرون است. این فرایند باعث می‌شود از تجمع فشار در سیلندر جلوگیری شود و موتور بتواند با کارایی کامل کار کند. طراحی مناسب مسیر و اجزای اگزوز با بهره‌گیری از پالس‌سازی و اسکانویینگ می‌تواند بیرون‌زدن گازها را تسهیل کند و بازده و گشتاور موتور را افزایش دهد.

عملکرد سیستم اگزوز خودرو

به‌طور کلی در این سیستم، مبدل کاتالیزوری و فیلتر، ذرات و ترکیبات مضر مانند CO ،HC و ذرات معلق را کاهش می‌دهند و سنسورهای اکسیژن نسبت هوا-سوخت را برای عملکرد بهینه تنظیم می‌کنند. رزوناتور و سایلنر نیز با تضعیف پالس‌های فشار و فرکانس‌های ناهنجار، صدای خروجی را در سطح مجاز و قابل‌قبول نگه می‌دارند.

جالب است بدانید گازهای اگزوز در شرایط عادی دمایی در حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد دارند. این میزان در خودروهای مسابقه‌ای یا نقاط نزدیک به توربین توربو ممکن است به ۴۵۰ تا 500 درجه سانتی‌گراد یا حتی  بیشتر برسد، بنابراین مدیریت حرارت و دمای محفظه کاپوت ضروری است. در غیر این‌صورت، قطعات به‌ویژه نوع پلاستیکی و فایبرگلاس آن‌ها آسیب خواهد دید.

از طرفی، پیک فشار احتراق داخل سیلندر بسته به نوع و شرایط موتور متغیر است. در این مورد، مقادیر حدوداً 300PSI در حالت درجا تا نزدیک ۱۰۰۰PSI در شتاب‌گیری و در برخی خودروهای اسپرت تا حدود ۱۵۰۰PSI گزارش شده‌اند. در نتیجه گازهای خروجی پرفشار و پرسروصدا هستند و هنگام خروج از اگزوز می‌توانند صدای بسیار بلند و آسیب‌زننده‌ای تولید کند.

بنابراین همان‌طور که خرید تایر مناسب از بین برندهای مختلف مثل لاستیک بارز برای خودرو ضروری است، انتخاب اگزوز مناسب و سلامت آن اهمیت بسیاری دارد. نگهداری منظم (بررسی نشتی، خوردگی، کاتالیزور و سنسورها) هم برای حفظ عملکرد موتور و هم برای رعایت قوانین آلایندگی و ایمنی بسیار مهم است.

وظایف سیستم اگزوز خودرو

تا اینجا درباره کار سیستم اگزوز صحبت کردیم، اما وظایف اصلی این سیستم در خودرو به‌صورت خلاصه عبارت‌اند از:

• انتقال گازهای حاصل از احتراق از سیلندر به بیرون: اگر اگزوز این وظیفه را به‌خوبی انجام ندهد، با افزایش مصرف سوخت و آسیب به قطعات داخلی و موتور مواجه خواهید شد.
• بهبود راندمان موتور و عملکرد بهینه خودرو: اگزوز از طریق تنظیم فشار گازهای خروجی به عملکرد بهتر خودرو و افزایش راندمان موتور کمک می‌کند.
• کمک به کاهش صدای موتور: این کار مانع از ایجاد آلودگی صوتی، آسیب به جانداران و محیط زیست می‌شود.
• کاهش آلایندگی محیط زیست: سیستم اگزوز با تبدیل گازهای سمی به گازهای کم‌خطر نقش مهمی در جلوگیری از آلودگی هوا دارد.

اگر علاوه‌بر انتخاب سیستم مناسب اگزوز و نگهداری از آن به‌دنبال راهی برای بهبود عملکرد خودرو هستید، ما خرید تایر خارجی یا ایرانی باکیفیت مانند خرید لاستیک بلک لاین یا لاستیک بلک هاوک را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

اجزای سیستم اگزوز خودرو

سیستم اگزوز خودرو شامل چیست؟ این سیستم از چند قطعه بسیار مهم تشکیل می‌شود که هر کدام وظیفه خاصی را بر عهده دارند. شناخت این قطعات و عملکرد آن‌ها، به شما کمک می‌کند با نگهداری و بررسی‌های به‌موقع، از سلامت موتور و عملکرد بهینه آن اطمینان حاصل کنید. اجزای سیستم اگزوز را در ادامه با جزئیات بیشتری معرفی کرده‌ایم:

لوله اگزوز ساده‌ترین بخش این سیستم است که حرکت گازها از کاتالیزور تا خروجی را برعهده دارد. مسیر مناسب حرکت گازها باید کاملا بدون نشتی و بدون هرگونه انسداد باشد تا حرکت به‌راحتی انجام شود. در این صورت گازها به‌طور کامل خارج شده و مانع فشار اضافی به موتور می‌شوند.  

منیفولد یا چندراهی اگزوز، قطعه‌ای است که گازهای خروجی را از چند سیلندر جمع‌آوری کرده و سپس آن‌ها را به سمت قسمت‌های مختلف اگزوز روانه می‌کند. این قطعه باتوجه‌به نیازهای خودرو، می‌تواند طراحی بسیار ساده یا پیچیده‌ای داشته باشد. استفاده از منیفولد مناسب می‌تواند به کاهش فشار و بهبود جریان گاز کمک کند. از لحاظ متریال این قطعه اغلب از جنس چدن، استیل یا آهن تولید می‌شود. اگر به‌دنبال علت بوی دود اگزوز داخل ماشین هستید، یکی از احتمالات خرابی این بخش سیستم است.

به‌طور کلی کاتالیزور که به آن سیستم کاهنده آلایندگی، مبدل کاتالیزور، Catalytic Convertor هم گفته می‌شود، مسئول کاهش آلایندگی خودرو است. این قطعه بعد از کلکتور نصب می‌شود و گازهای مضر مانند گازهای گلخانه‌ای، مونوکسید کربن، هیدروکربن‌ها و اکسیدهای نیتروژن را با تبدیل آن‌ها به گازهای کم‌ضرر، کاهش می‌دهد. باید دقت داشته باشید که خرابی یا گرفتگی این قسمت از سیستم اگزوز می‌تواند باعث افزایش مصرف سوخت و کاهش عملکرد موتور شود.

سایلنسر قسمتی از سیستم اگزوز است که در کاهش صدای موتور و جلوگیری از ایجاد نویز زیاد نقش دارد. بنابراین مشخص است که مدل  و طراحی سایلنسر می‌تواند روی شدت و کیفیت صدای خروجی خودرو تأثیرگذار باشد.

کار این سنسور در سیستم اگزوز خودرو، اندازه‌گیری میزان اکسیژن گازهای خروجی و ارسال اطلاعات مورد نیاز به سیستم موتور است. در واقع این سنسور به بهینه‌سازی نسبت هوا و سوخت و احتراق مناسب کمک می‌کند. به همین دلیل، وجود سنسور اکسیژن و عملکرد درست آن اهمیت بالایی دارد، چون باعث کاهش مصرف سوخت و کاهش آلایندگی می‌شود.

آخرین قسمت از سیستم اگزوز که در این مطلب معرفی می‌کنیم، خروجی اگزوز است. این قسمت کار هدایت گازهای حاصل از احتراق به بیرون از سیستم را برعهده دارد. وقتی خروجی درست طراحی شده باشد، باعث کاهش صدای نهایی و هدایت بهتر گازها می‌شود. بد نیست بدانید که برای مراقبت از خودرو، باید به رنگ به دود خروجی اگزوز هم توجه داشته باشید. حالت مختلف دود خودرو مانند دود سفید اگزوز ماشین می‌توانند نشان‌دهنده نقص و خرابی‌های جدی در خودرو باشند.

عیب یابی سیستم اگزوز خودرو

اگر احساس می‌کنید سیستم اگزوز خودرو شما مثل همیشه کار نمی‌کند یا نگرانی خرابی قطعات آن هستید، می‌توانید از راهنمای عیب‌یابی اگزوز که در ادامه ارائه می‌کنیم، کمک بگیرید:

افزایش صدای اگزوز ماشین

سیستم اگزوزی که استاندارد است و به‌درستی کار می‌کند، دچار افزایش یا کاهش صدا نمی‌شود. بنابراین اگر صدای اگزوز اخیرا افزایش پیدا کرده است یا صدای غیرعادی از آن به گوش می‌رسد، باید آن را نشانه‌ای از خرابی سیستم تلقی کنید. این افزایش صدا معمولا نشانه پارگی در مسیر اگزوز به‌ویژ قبل از مافلر، پوسیدگی در شبکه مافلر به‌ویژه در خودروهای قدیمی‌تر، پوسیدگی یا شل‌شدن پیچ‌و‌مهره‌ها یا نشتی است که باعث فرار گازهای اگزوز می‌شود.

صدای تیک تیک اگزوز

اگر از اگزوز ماشین صدای تیک تیک یا صدایی با ریتم مشخص و دور موتور متغیر به‌گوش می‌رسد، باید به نشتی، خرابی واشر اگزوز به‌ویژه در مسیر قبل از رزوناتور و کاتالیزور شک کنید. در واقع این صدا که معمولا بلند هم است، صدای نشت گازهای اگزوز از یک محل پرفشار نزدیک سرسیلندر یا کلکتور است.

خرابی یا سوختگی واشر یا ترک‌خوردن هدرز می‌توانند باعث این نشتی و ایجاد صدا باشند. در این صورت، باید به یک تعمیرکار ماهر مراجعه کنید تا او با تعویض واشر، سفت‌کردن مجدد پیچ‌های منیفولد و کلکتور و درصورت نیاز جوشکاری هدرز، مشکل را حل کند. درصورتی‌که تایرهایتان فرسوده شده‌اند، در همین فرصت حتما برای خرید لاستیک چینی یا خرید تایر دولتی اقدام کنید.

بوی دود یا دوده‌زدگی

اگر حین شتاب‌گرفتن خودرو بوی دود به مشامتان می‌رسد، احتمال نشتی جزئی در جلو خودرو وجود دارد. این مشکل معمولا صدای خاصی ندارد و در محل خروج گازهای داغ و پرفشار ایجاد می‌شود. برای حل این مشکل، به‌دنبال محل دوده‌زدگی و برطرف‌کردن نشتی آن باشید. اگر این مشکل تشدید شود، ممکن است آتش‌سوزی به‌دنبال داشته باشید. 

صدای انفجار در اگزوز

بروز این مشکل در خودروهای استاندارد غیر اسپرت که دست‌کاری روی آن‌ها انجام ‌نشده، به‌معنای وجود خطا در سیستم جرقه‌زنی، خرابی شمع سیلندر یا ایراد سنسور اکسیژن است. این انفجار در صورت تشدید می‌تواند باعث پارگی لوله و انباره اگزوز خودرو شود.

کاتالیزور خراب و اشباع‌شده

کاتالیزو یکی از قطعات مصرفی خودرو است و پس از مسافتی نیاز به تعویض دارد. این قطعه در درازمدت با دوده پر می‌شود و فشار معکوس روی موتور را افزایش می‌دهد. توجه به چراغ چک خودرو و بررسی دوره‌ای خودرو توسط مکانیک می‌توانند شما را از خرابی این قطعه آگاه کنند. وقتی کاتالیزور اشباع می‌شود، علائمی مانند افزایش غیر طبیعی دمای پیشرانه، کاهش شتاب و کشش خودرو، افت راندمان کلی موتور یا کاهش فشار خروجی اگزوز را مشاهده خواهید کرد.

سیستم اگزوز؛ ضامن سلامت و عملکرد بهینه خودرو

همان‌طور که گفتیم، سیستم اگزوز ستون فقرات تخلیه و پالایش گازهای موتور است و کارکرد درست آن اهمیت بسیاری دارد. هر گونه تغییری در ساختار اگزوز، باید با درنظرگرفتن ‌فشار، کنترل آلایندگی و مدیریت حرارتی انجام شود تا از افت توان، افزایش مصرف سوخت یا مشکلات دیگر جلوگیری شود. با رعایت این نکات، بازدیدهای دوره‌ای، تعویض به‌موقع قطعات معیوب و پرهیز از دستکاری‌های غیرمجاز، می‌توانید کارایی موتور را حفظ کنید و بهبود دهید.

اگر در کنار اگزوز، به سایر قطعات مصرفی مثل لاستیک جدید نیاز پیدا کردید، برای خرید بهترین تایر و استعلام قیمت تایر برندهای مختلف از جمله قیمت لاستیک کویر تایر ،‌ بارز، داینامو و… می‌توانید به فروشگاه اینترنتی اتوراسا (راسا ویستا تجارت) مراجعه کنید و پس از بررسی دقیق گزینه‌ها، خریدتان را انجام دهید.