گیربکس یا جعبه دنده پس از موتور، حیاتیترین بخش در سیستم انتقال قدرت خودرو است. این بخش، وظیفه تنظیم گشتاور و سرعت چرخها را بر عهده دارد. با این حال یکی از شایعترین و در عین حال خطرناکترین مشکلاتی که رانندگان با آن مواجه میشوند، افزایش غیرطبیعی دمای این قطعه است. بالارفتن دما در سیستمهای مکانیکی امری طبیعی است اما زمانی که این حرارت از حد مجاز فراتر برود میتواند باعث تخریب ساختار روغن و قطعات داخلی شود.
در این مطلب از بلاگ اتوراسا قصد داریم به شکلی جامع و کاربردی به بررسی چالش داغ شدن گیربکس بپردازیم و به شما کمک کنیم که پیش از بروز خسارات سنگین، مشکل را شناسایی و رفع کنید. حتما در ادامه همراه ما باشید.
ماهیت افزایش دما در سیستم انتقال قدرت
بسیاری از رانندگان تازهکار نمیدانند ماهیت داغی گیربکس چیست؟ بالارفتن دما در سیستمهای مکانیکی خودرو تا حدی طبیعی است اما فراتررفتن از مرز مجاز، میتواند فاجعهآفرین باشد. درک صحیح علت افزایش دمای گیربکس به شما کمک میکند طول عمر قطعات داخلی را بهطور چشمگیری افزایش دهید.
این موضوع بهخصوص در خودروهای مدرن که حساسیت بالاتری دارند، از اهمیت دوچندانی برخوردار است. وقتی سیالات روانکننده نتوانند گرمای حاصل از اصطکاک قطعات را به رادیاتور منتقل کنند، داغ شدن گیربکس اتفاق میافتد. در این وضعیت ویسکوزیته سیال کاهش پیدا میکند و لایه محافظ میان چرخدندهها از بین میرود.
چرا سیستمهای خودکار دچار افزایش حرارت میشوند؟
سیستمهای خودکار بهدلیل استفاده از فشارهای هیدرولیکی بسیار بالا، همیشه در معرض تولید گرمای شدید قرار دارند. عوامل متعددی از جمله خرابی قطعات داخلی، شرایط محیطی و… در بروز این چالش نقش دارند. علت داغ شدن گیربکس اتومات در بسیاری از موارد به کیفیت سیال عبوری مربوط میشود. روغن در اینجا نهتنها برای روانکاری بلکه برای انتقال قدرت در مبدل گشتاور استفاده میشود.
اگر روغن کیفیت خود را از دست بدهد، فشار لازم تامین نمیشود و اصطکاک بالا میرود؛ این شرایط، یکی از معایب گیربکس اتومات در صورت عدم نگهداری صحیح است. شاید بپرسید که علت داغ کردن گیربکس اتومات چیست؟ در پاسخ باید بگوییم که مسدود شدن مجاری خنککننده باعث میشود سیال داغ بهدرستی خنک نشده و مجددا به چرخه بازگردد. در این حالت، دما بهصورت تصاعدی بالا میبرد. شناخت انواع گیربکس ماشین به ما نشان میدهد که هر ساختاری آستانه تحمل حرارتی متفاوتی دارد.
چالشهای دمایی در سیستمهای انتقال قدرت دستی
اگرچه بسیاری تصور میکنند فقط مدلهای خودکار دچار افزایش دما میشوند، اما داغ کردن گیربکس اتومات و دندهای در هر دو محتمل است. در مدلهای دستی، علت داغ شدن گیربکس دستی بهطور معمول به سطح واسکازین مربوط است. کمبود واسکازین بهدلیل نشتیهای پنهان، عامل اصلی افزایش حرارت در این بخش است.
وقتی دندهها بدون روغن کافی روی هم میلغزند، دمای پوسته فلزی بهقدری بالا میرود که ممکن است باعث جوشخوردن قطعات به یکدیگر شود. همچنین بار بیش از حد خودرو، فشار مستقیمی بر این مجموعه وارد کرده و دما را از حالت استاندارد خارج میکند.
سیگنالهای هشداردهنده برای راننده
بدنه خودرو و سیستمهای هشداردهنده، پیامهای مشخصی را هنگام بحرانیشدن دما به راننده ارسال میکنند. نشانههای داغ شدن گیربکس اولین خط دفاعی شما در برابر خرابیهای سنگین است. یکی از این موارد، داغ شدن گیربکس و بوی سوختگی است. وقتی رایحه تندی شبیه به پلاستیک سوخته از زیر خودرو استشمام کردید، آن را باید نشانهای از اکسید شدن روغن تلقی کنید.
در بسیاری از خودروهای جدید، کامپیوتر مرکزی با درک دمای بالا، عملکرد موتور را محدود میکند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود. همچنین رانندگی در مسیرهای برون شهری میتواند منجر به داغ شدن گیربکس در سفرهای طولانی شود.
در چنین شرایطی داشتن لاستیکهای استاندارد و خرید لاستیک مناسب که اصطکاک غلتشی صحیحی ایجاد کند، به کاهش فشار بر سیستم کمک میکند. انتخاب برندهای مطرحی مثل لاستیک بارز هنگام استعلام قیمت لاستیک دولتی ، میتواند در بهبود حرکت خودرو موثر باشد.
بیشتر بخوانید: تبدیل گیربکس دستی به اتومات
شرایط محیطی و فشارهای مضاعف جادهای
محیطهای شلوغ شهری و جادههای کوهستانی، سختترین شرایط آزمون برای سیستم انتقال قدرت هستند. داغ شدن گیربکس در ترافیک، بهخاطر توقف و حرکتهای پیاپی و عدم جریان هوای کافی رخ میدهد. در این وضعیت سلامت سایر اجزا مانند لاستیکها هم در انتقال فشار نقش دارند. استفاده از لاستیک داینامو یا بررسی قیمت لاستیک بلک هاوک را برای داشتن سواری نرمتر به شما توصیه میکنیم.
همچنین داغ شدن گیربکس در سربالایی بهدلیل نیاز به گشتاور بالا و درگیری مداوم چرخ دندهها بسیار شایع است. خرید لاستیک خارجی یا انتخاب لاستیک چینی با گرید کیفی بالا، میتواند از هرزگردی جلوگیری کند و بار اضافی را از روی جعبه دنده بردارد.
مشکلات احتمالی پس از تعمیرات و سرویس
گاهی اوقات مشکل دقیقا پس از مراجعه به تعمیرگاه آغاز میشود. داغ شدن گیربکس بعد از تعویض روغن، به انتخاب اشتباه سیالات یا خطاهای انسانی ارتباط دارد. اگر مقدار روغن تزریقشده بیش از حد مجاز باشد، باعث ایجاد حباب در سیستم میشود که قدرت خنککاری را بهشدت کاهش میدهد. همچنین استفاده از روغنهایی با ویسکوزیته ناسازگار، پمپ را تحت فشار قرار میدهد و باعث تولید گرمای القایی میشود.
بیشتر بخوانید: جا نرفتن دنده خودرو
جنبههای ایمنی و خطرات احتمالی
علاوه بر ضررهای مالی، مسائل ایمنی مربوط به افزایش دمای روغن بسیار جدی هستند. این سوال وجود دارد که آیا داغ شدن گیربکس خطرناک است؟ در پاسخ باید بگوییم که بله، این پدیده میتواند منجر به آتشسوزی یا قفلشدن ناگهانی چرخها شود.
همچنین نشت روغن داغ روی قطعات اگزوز، خطر اشتعال را بهدنبال دارد. علاوه بر این، دلیل داغ شدن گیربکس هنگام رانندگی سنگین ناشی از فشار بیش از حد به دیسک و صفحههاست که در صورت ادامه، باعث ازدسترفتن کامل کنترل خودرو میشود.
جدول زمانبندی بازبینی و پیشگیری از افزایش دما
در جدول زیر اقداماتی را که بهطور مستقیم بر کاهش فشار حرارتی گیربکس موثر هستند، بهطور خلاصه معرفی کردهایم:
| نوع اقدام | زمان پیشنهادی | هدف فنی | تاثیر بر هزینه |
| بررسی سطح سیال | هر ۵ هزار کیلومتر | جلوگیری از اصطکاک خشک | بسیار کم |
| شستوشوی کندانسور | شروع فصل گرما | بهبود تبادل حرارتی | کم |
| تست سلامت سنسور دما | هر ۴۰ هزار کیلومتر | گزارش دقیق وضعیت به ECU | متوسط |
| تعویض صافی (فیلتر) | همزمان با تعویض روغن | جلوگیری از افت فشار هیدرولیک | متوسط |
لزوم مدیریت دمای سیستم انتقال قدرت
در این مطلب از اتوراسا، معضل داغ شدن گیربکس را مورد بررسی قرار دادیم. مدیریت دمای سیستم انتقال قدرت، یکی از ارکان اصلی نگهداری هوشمندانه خودرو است. باتوجهبه پیچیدگیهای فنی، کوچکترین بیتوجهی به نشانههایی مثل تغییر کیفیت تعویض دنده، میتواند منجر به فجایع مکانیکی شود. سرویسهای دورهای منظم و اصلاح سبک رانندگی در شرایط دشوار، بهترین راه برای تضمین سلامت این بخش حیاتی است.
سوالات متداول
